Categorie archief: astronomie

Lente!

Iedereen voelt het, maar waarom begon nu uitgerekend gisteren (20 maart) de lente? Wel, de eerste dag van de lente is een speciale dag: overal op aarde duurt de dag twaalf uur en de nacht twaalf uur zoals te zien is op deze figuur:

De oorzaak van deze evenredige belichting is dat het noordelijk en het zuidelijk halfrond in gelijke mate naar de zon gekeerd staan:

Deze ‘twaalf uur nacht’ houdt geen rekening met de breking van het licht door de atmosfeer (iets waar de toepassing in mijn vorig bericht wél rekening mee hield).

Naarmate het schooljaar verder opschuift wijzigt ook de belichting van de aarde: het noordelijk halfrond zal tot 20 juni elke dag meer en meer licht ontvangen. Dat effect is al op de figuur te zien (het screenshot werd gemaakt op 21 maart, één dag na het begin van de lente): de dag duurt al iets langer dan twaalf uur in het hoge noorden.

Wat ook opvalt is dat bij het begin van de lente de zonnestralen ’s middags loodrecht invallen op de evenaar. In de komende maanden schuift de positie van loodrechte inval meer en meer naar de kreeftskeerkring op.

Deze kaart is hier te vinden.

Advertenties

EU-HOU – ingebruikname van een nieuwe radiotelescoop

Pampilhosa da Serra

Terug van de workshop radioastronomie in Pampilhosa da Serra, een klein en zeer afgelegen stadje in het binnenland van Portugal:

Zicht op Pampilhosa da Serra

EU-HOU (EUropean Hands On Universe) is een project van de EU dat interactieve astronomie in de klas wil promoten. EU-HOU hield van 9 tot 13 april 2011 een workshop radioastronomie voor leerkrachten aardrijkskunde en wetenschappen in Pampilhosa da Serra. Ik vertegenwoordigde er samen met mijn Waalse collega Marko ons land.

Van Lissabon naar Pampilhosa da Serra duurt een busrit drie uur en de weg is – zeker naar het einde toe – vergeven van de haarspeldbochten. De heuvelruggen zijn bezaaid met windturbines – een belangrijke bron van inkomsten voor het zeer afgelegen gebied. De belangrijkste economische sector was vroeger bosbouw, maar de regio wordt bij wijlen opgeschrikt door nietsontziende bosbranden.

GEM-project

Op het grondgebied van dit stadje werd een nieuwe radiotelescoop geplaatst van het GEM-project (GEM = Galactic Emission Mapping) in gebruik genomen (zie foto onder). De locatie werd gekozen vanwege de lage elektromagnetische pollutie (lage bevolkingsdichtheid = weinig gsm-gebruik). Gsm’s zorgen namelijk voor aanzienlijk veel interferentie in de radioastronomie.

Met de nieuwe GEM-radiotelescoop wordt vooral radio- en microgolfstraling uit de Melkweg opgevangen. Hiermee wordt de ruimtelijke verdeling van deze straling in kaart gebracht, met als resultaat een driedimensionele kaart van ons melkwegstelsel.

De catering bij deze inhuldiging werd verzorgd door de plaatselijke worstenmakersgilde (zie foto onder).

Worstenmakersgilde

SALSA

SALSA (Such A Lovely Small Antenna – zie foto onder) is een vergelijkbaar project. Leerlingen uit het middelbaar kunnen in dit project zelf online een radiotelescoop in Zweden met een diameter van 2,3 meter doorsnee richten op een bepaald deel van de hemel (omdat het een radiotelescoop is kan deze ook overdag gebruikt worden) en metingen verrichten. Met een van beide radiotelescopen kunnen leerlingen afstanden in de Melkweg leren berekenen voor verschillende plaatsen aan de hemel en zo tot een driedimensionaal model van de Melkweg komen. Dat de bewegingen van de schotel in real time met behulp van een webcam door de leerlingen in de klas kunnen gevolgd worden maakt dit project nog aantrekkelijker. Helaas kunnen leerlingen evengoed de schotel naar een ster onder de horizon richten, waardoor de telescoop letterlijk crasht.

Foto: SALSA