Categorie archief: Uncategorized

Krantenastrologie voor beginners

Iedereen kent wel zijn traditionele sterrenteken (zeg niet: sterrenbeeld – een sterrenbeeld is een verzameling van sterren aan de hemel) en dus is geen krant of tijdschrift volledig zonder horoscoop, inclusief betaallijn voor wie meer over zijn lotsbestemming wil weten.

Alleen: wat maakt nu dat bijvoorbeeld enkel mensen die geboren zijn tussen 22 juni en 22 juli zich Kreeft (Cancer) kunnen noemen? Wel, oude volkeren zoals de Babyloniërs maakten wel degelijk gebruik van de sterren. En niet alleen voor navigatie, om het jaar in te delen, om het moment van zaaien en oogsten te bepalen – de sterren maakten ook deel uit van hun geloofssysteem. Om makkelijk een bepaalde ster in de nog niet lichtgepollueerde myriade van lichtjes terug te vinden groepeerden ze sterren tot sterrenbeelden: sterren die door de mens samengebracht werden tot in het oog springende figuurtjes. Sterrenbeelden kregen een naam omdat dat nu eenmaal makkelijker werkt. De naam zelf verwees naar wat de Babylonische/Griekse/… astrologen erin meenden te herkennen. Kreeft, weegschaal, schorpioen…waren in hun wereld duizenden jaren geleden alledaagse begrippen. Als horoscopen pas in de eenentwintigste eeuw waren opgesteld in het westen hadden die namen ook de westerse leefwereld weerspiegeld. Wij hadden waarschijnlijk eerder een tuinslang, curryworst of keukenrobot in die hoopjes sterren herkend. Alleen wil niemand een sterrenteken uit de vleesverwerkende industrie natuurlijk.

En net zoals landen op de kaart afgebakend zijn door grenzen, zijn ook sterrenbeelden afgebakend door grenzen. Het spreekt voor zich dat deze grenzen volkomen arbitrair zijn en door de mens aangebracht op de hemelkaart. Sterren uit een bepaald sterrenbeeld hebben op zich niets met mekaar te maken, enkel vanuit het zonnestelsel lijken ze zich in hetzelfde gebied op de hemelkaart te bevinden.

In de tijd dat de eerste horoscopen werden opgesteld bleek dat tussen 22 juni en 22 juli de zon tegen de achtergrond van het sterrenbeeld Kreeft stond.

Laat ons dus eens kijken naar de hemelkaart voor 9 juli (in het midden van de periode van het traditionele sterrenteken Kreeft).

(bron afbeelding: skyviewcafe.com)

 

De zon beweegt gedurende het jaar langs een lijn aan de hemel die we de ecliptica noemen. Deze lijn loopt over het ‘grondgebied’ van de dertien (huh?) sterrenbeelden die ook hun naam aan de de traditionele sterrentekens gegeven hebben.

Alleen, aandachtige lezertjes zullen gemerkt hebben dat de zon onmiskenbaar tegen de achtergrond van het sterrenbeeld Tweeling (Gemini) staat – niet tegen de achtergrond van de Kreeft. Wat is hier nu fout gelopen?

De oorzaak van deze afwijking is dat tussen het eerste opstellen van een horoscoop door oude beschavingen en nu duizenden jaren verstreken zijn. In die periode heeft de aardas ‘gewiebeld‘ , wat maakt dat de achtergrond van de sterren opgeschoven is. De aardas maakt een tolbeweging die in het jargon precessie wordt genoemd.

Samengevat: voor heel wat mensen klopt hun traditionele sterrenteken (uit de krant) niet. Het is niet het sterrenbeeld dat achter de zon stond tijdens hun geboorte. Voor heel wat Kreeften is het gecorrigeerde sterrenteken dus Tweeling (Gemini). Deze Flashanimatie illustreert het principe – gewoon slepen naar de gewenste tijd van het jaar.

In de hiernavolgende twaalfdelige bespreking wordt per maand uit de doeken gedaan wat het belangrijkste traditionele sterrenteken is voor die maand, wat de gecorrigeerde sterrentekens zijn én proberen we geheel in overeenstemming met de regels voor goede pseudowetenschap en volksverlakkerij een nieuw, eenvoudiger sterrenteken op te stellen. We maken ook kennis met het tot nu toe ontbrekende dertiende übercoole sterrenteken – wat is nu spannender dan dat!

Advertenties

De afwisseling van de getijden

De getijden ontstaan door de aantrekkingskracht van de maan en in mindere mate de zon. Wanneer de maan tussen aarde en zon staat, of net achter de aarde, treedt springtij op.

Als de aarde niet om haar as zou draaien, dan zou het veel langer vloed en veel langer eb zijn. Door de aardrotatie in 24 uur tijd draait de aarde eigenlijk onder de ‘vloedbulten’ door, zoals te zien is op deze animatie.

Belangrijke opmerking: deze animatie stelt de werkelijkheid sterk vereenvoudigd voor.

Hoeveel weeg je op een ander hemellichaam?

Iedereen weet dat niet de Amerikanen, maar wel de Belgen als eersten een voet op de maan hebben gezet. Desalniettemin valt op deze foto van een Apollo-astronaut op de maan net hetzelfde te zien: de zwaartekracht (aantrekkingskracht) van de maan is ongeveer zes keer kleiner dan die van de aarde.

Foto: NASA

De oorzaak hiervan is tweeërlei: niet alleen is de maan veel kleiner dan de aarde (minder volume dan de aarde), ook de dichtheid (het ‘soortelijk gewicht’) is zowat 40% lager dan dat van de aarde.

Het is belangrijk om te begrijpen dat de massa (‘het aantal kg’) van de astronaut onveranderd is op de maan . Je kan massa het best zien als een optelsom van het aantal neutronen en protonen van een voorwerp, gedeeld door een zeer groot getal.

Het gewicht van een voorwerp houdt zowel rekening met de massa als met de aantrekkingskracht van bijvoorbeeld de maan of de aarde. Het is dus het gewicht van de astronaut dat zes keer lager is op de maan omdat de aantrekkingskracht van de maan zes keer lager is.

Toch moet het voor de astronaut aangevoeld hebben alsof zijn massa zes keer lager was op de maan.

En hoe zit het dan met de zon, de planeten, asteroïden…Je kan met deze toepassing zelf nagaan hoe het aanvoelt om ergens anders in het zonnestelsel rond te huppelen.

1 september en de regels van het spel

Elk jaar overloop ik tijdens de eerste les de regels die gelden in het aardrijkskunde-ICT-lokaal. Dit jaar kreeg ik daarvoor hulp uit onverwachte hoek:

EU-HOU – ingebruikname van een nieuwe radiotelescoop

Pampilhosa da Serra

Terug van de workshop radioastronomie in Pampilhosa da Serra, een klein en zeer afgelegen stadje in het binnenland van Portugal:

Zicht op Pampilhosa da Serra

EU-HOU (EUropean Hands On Universe) is een project van de EU dat interactieve astronomie in de klas wil promoten. EU-HOU hield van 9 tot 13 april 2011 een workshop radioastronomie voor leerkrachten aardrijkskunde en wetenschappen in Pampilhosa da Serra. Ik vertegenwoordigde er samen met mijn Waalse collega Marko ons land.

Van Lissabon naar Pampilhosa da Serra duurt een busrit drie uur en de weg is – zeker naar het einde toe – vergeven van de haarspeldbochten. De heuvelruggen zijn bezaaid met windturbines – een belangrijke bron van inkomsten voor het zeer afgelegen gebied. De belangrijkste economische sector was vroeger bosbouw, maar de regio wordt bij wijlen opgeschrikt door nietsontziende bosbranden.

GEM-project

Op het grondgebied van dit stadje werd een nieuwe radiotelescoop geplaatst van het GEM-project (GEM = Galactic Emission Mapping) in gebruik genomen (zie foto onder). De locatie werd gekozen vanwege de lage elektromagnetische pollutie (lage bevolkingsdichtheid = weinig gsm-gebruik). Gsm’s zorgen namelijk voor aanzienlijk veel interferentie in de radioastronomie.

Met de nieuwe GEM-radiotelescoop wordt vooral radio- en microgolfstraling uit de Melkweg opgevangen. Hiermee wordt de ruimtelijke verdeling van deze straling in kaart gebracht, met als resultaat een driedimensionele kaart van ons melkwegstelsel.

De catering bij deze inhuldiging werd verzorgd door de plaatselijke worstenmakersgilde (zie foto onder).

Worstenmakersgilde

SALSA

SALSA (Such A Lovely Small Antenna – zie foto onder) is een vergelijkbaar project. Leerlingen uit het middelbaar kunnen in dit project zelf online een radiotelescoop in Zweden met een diameter van 2,3 meter doorsnee richten op een bepaald deel van de hemel (omdat het een radiotelescoop is kan deze ook overdag gebruikt worden) en metingen verrichten. Met een van beide radiotelescopen kunnen leerlingen afstanden in de Melkweg leren berekenen voor verschillende plaatsen aan de hemel en zo tot een driedimensionaal model van de Melkweg komen. Dat de bewegingen van de schotel in real time met behulp van een webcam door de leerlingen in de klas kunnen gevolgd worden maakt dit project nog aantrekkelijker. Helaas kunnen leerlingen evengoed de schotel naar een ster onder de horizon richten, waardoor de telescoop letterlijk crasht.

Foto: SALSA

Inslagkraterkaart

Ik heb een kaart met inslagkraters geüpload. De kraters zijn aanklikbaar – er verschijnt dan een klein infovenster met gegevens zoals de naam, het land, de diameter en de ouderdom van de inslagkrater. Dit is een screenshot van wat ik tot nu toe heb:

De inslagkraterkaart

De kaart is hier te vinden. Europa is bijna af, de andere werelddelen volgen later.

Bevolkingsexplosie in China – deel 2

De virtuele excursie naar China is klaar:

Zo ziet de excursie eruit

Een screenshot

De leerlingen gaan zelfstandig op zoek naar welke beperkingen het fysische milieu oplegt aan de landbouw (en dus aan de draagkracht van een gebied). Daarnaast ontdekken ze ook de diversiteit van China – gedaan met het stereotype beeld van alleen maar rijstvelden, immense boeddhabeelden en panda’s.

Er hoort ook een opgaveblad bij dat natuurlijk vrijelijk aanpasbaar is. In de standaardvorm doen sterke leerlingen die nog nooit een virtuele excursie voorgeschoteld kregen er net geen lesuur over. Hou rekening met vragen van leerlingen!